Anna Enquist – Het geheim

De Arbeiderspers, Amsterdam-Antwerpen (1997)

Titelverklaring:

De roman draait om het geheim dat Wanda de dochter is van Max de Leon, terwijl ze zelf denkt dat Egbert Wiericke haar vader is. In de loop van het verhaal komt ze wel achter de waarheid. Toch blijft ze zoeken naar Het Grote Geheim, iets wat haar leven zin moet geven.

De auteur:

Anna Enquist is het pseudoniem van Christina Wildhund. Ze wordt op 19 juli 1945 geboren in Amsterdam. Ze is zeer bedreven in pianospelen en werkt aan het conservatorium. Dan verruilt ze deze baan voor de functie van psycholoog op het Psychoanalitisch Instituut in Amsterdam.                                                           

In 1991 debuteert ze met de dichtbundel Soldatenliederen, waarvoor ze de C. Buddingh’-prijs krijgt. De bundel die daarop in 1993 volgt, Jachtscènes, wordt met de Lucy-prijs en de C.W. Van der Hoogtprijs bekroond. Er zijn verschillende onderwerpen die centraal staan in haar poëzie, zoals spijt om het volwassen worden, pijn om verlies, woede, wraaklust en agressie jegens het lot. Na een derde dichtbundel te hebben geschreven, schrijft ze in 1994 haar eerste roman, Het Meesterstuk, die met de Debuutprijs wordt bekroond. In 1994 verschijnt de herdenkingstoespraak voor de Nieuwe Kerk van Amsterdam, op verzoek van het Nationaal Comité 4 en 5 mei. Deze tekst is getiteld Een avond in mei. In 1997 verschijnt haar tweede roman, Het geheim. Het is in één maand al drie keer herdrukt, dus de verwachtingen zijn hooggespannen.

Literaire stroming:

Moderne Nederlandse literatuur.

Genre:

Psychologische roman.

Samenvatting:

Het verhaal begint met de geboorte van Wanda, de dochter van Emma. Egbert is getrouwd met Emma, maar hij toont niet veel liefde voor het kind. Emma is opera-zangeres, haar leraar is de joodse meneer De Leon. Emma is vaak van huis en dan wordt Wanda opgevangen door Stina, de meid van de familie. Wanda speelt vaak piano en haar moeder beseft dat ze een groot talent is. Egbert vindt echter dat ze eerst naar school moet. Emma raakt zwanger en Wanda krijgt een broertje, Frank. Hij blijkt het Downsyndroom te hebben en Wanda geeft Egbert daar de schuld van. Frank is een onhandelbaar kind en alleen als hij de pianomuziek van Wanda hoort, wordt hij rustig. Wanda is daar heel trots op, maar voelt niet de waardering van Egbert waar ze zo op hoopte. 

Als de oorlog uitbreekt, loopt meneer De Leon gevaar. Emma wil dat hij onderduikt, maar Egbert wil dat niet. Wanda ziet hoe hij door Duitse soldaten wordt meegenomen. Na de hongerwinter gaat ze naar het platteland om bij te komen. Ze kan nu een tijd lang niet op de piano spelen. Frank wordt in een inrichting geplaatst, waardoor het hele gezin tot rust komt. Wanda gaat weer naar hartelust pianospelen. Ze gaat terug naar school en krijgt een vriendje, de broer van Gonnie, haar vriendin. Eigenlijk is ze niet in de jongen geïnteresseerd, ze denkt alleen maar aan zichzelf. Ze krijgt pianoles en speelt zo vaak, dat haar vader boos is dat ze nooit bij Frank op bezoek gaat.  Ze gaat echter door en wordt uiteindelijk op het conservatorium toegelaten.

Wanda speelt in concerten vaak met Lucas samen, met wie ze veel succes oogst. De relatie die ze hebben, is echter zeer onbevredigend. Later blijkt dat hij homoseksueel is. Haar ‘vader’ krijgt een kankergezwel in zijn keel en overlijdt hieraan. Na een tijdje krijgt haar moeder een nieuwe vriend, Guido. Wanda heeft het hier heel moeilijk mee en wordt ziek. Ze kan een tijdje niet pianospelen, waardoor ze tijd heeft om over zichzelf na te denken.

Ze gaat naar Frank om voor hem te spelen. Daar ontmoet ze zijn arts, Bouw, met wie ze een verhouding krijgt. Hij spoort haar aan om in Londen te gaan studeren. Zij maakt daar een slippertje en gaat eerder dan verwacht terug, omdat Bouw dat wil. Wanda en Bouw gaan trouwen en verwachten een kind. Wanda krijgt echter een miskraam, de vrucht blijkt mongolisch te zijn. Ze wil nooit meer zwanger worden van Bouw en gaat bij hem weg.

Ze gaat op tournee in de Verenigde Staten en speelt beter dan ooit. Ze stort zich helemaal op haar carrière. Dan hoort ze dat haar moeder ernstig ziek is. Op haar sterfbed vertelt ze dat Egbert niet de echte vader van Wanda is. Ze sterft voordat ze kan zeggen wie dan wel haar vader is, maar Wanda weet dat dat meneer De Leon moet zijn. Na de crematie gaat Wanda weer pianospelen, maar ze moet stoppen omdat ze reuma heeft.

Bouw is inmiddels hertrouwd. Zijn vrouw is in het buitenland en terwijl hij alleen thuis zit, leest hij een artikel over Wanda Wiericke. Hij probeert haar adres te achterhalen en het blijkt dat ze zeer afgelegen in de Franse Pyreneeën woont. Ze heeft geen familie meer en in tegenstelling tot haar vroegere leven, geniet ze van de rust. Ze heeft nu zelfs angst voor de piano. Uiteindelijk durft ze toch achter het instrument te gaan zitten. Wanda ontvangt het bericht dat Bouw naar haar op weg is en ze ziet tegen de ontmoeting op. Intussen is Bouw aangekomen in de woonplaats van Wanda. Vanaf het kerkhof kijkt hij op haar huis en hij ziet en hoort haar spelen.

Tijd en tijdvolgorde:

Er zijn twee tijdslijnen die naast elkaar verteld worden. De eerste tijdslijn wordt in de tegenwoordige tijd verteld en in de tweede tijdslijn wordt op de gebeurtenissen van vroeger teruggekeken. Per hoofdstuk wisselen deze tijdslijnen elkaar af. In de eerste tijdslijn is Wanda zestig jaar en woont ze alleen in de Pyreneeën. De terugblikkende hoofdstukken vormen samen de gehele piano-carrière van Wanda. Deze loopt vanaf haar geboorte tot de dag waarop Wanda het pianospelen vanwege reuma moet opgeven.

Plaats /ruimte:

Het verhaal speelt zich af in de Franse Pyreneeën, in het plaatsje Monster. De flash-backs spelen zich in Nederland af. Dit blijkt uit de Tweede Wereldoorlog, waarover verteld wordt. Wanda gaat na de hongerwinter naar het platteland om bij te komen van de hongerwinter. Ook wordt de reis naar de Pyreneeën vanuit Nederland beschreven.

Karakterbeschrijving en –ontwikkeling:

Wanda Wiericke:

Wanda is de hoofdfiguur van het boek. Al op jonge leeftijd wordt ontdekt dat zij over een groot talent voor pianospelen beschikt. Haar eigen leven staat vaak in contrast met het leven op het concertpodium. Wanneer ze bijvoorbeeld pas een miskraam heeft gehad en in scheiding ligt, speelt ze de sterren van de hemel. Ze moet stoppen met het pianospelen, omdat ze aan reuma lijdt. Ze heeft enkele relaties, maar deze houden nooit stand, omdat ze alleen aan zichzelf denkt. Om dit gemis te compenseren, zoekt ze haar bevrediging in de muziek. Wanda is een rond karakter.

Emma Wiericke:

Emma is zangeres. Ze is vaak van huis om in verschillende opera’s mee te spelen. Ze is getrouwd en heeft twee kinderen. Tijdens haar huwelijk heeft ze een relatie gehad met haar leraar, De Leon. Hij is de vader van Wanda en deze vermoedt dat hij ook de vader van Frank is. Zij is een vlak karakter.

Egbert Wiericke:

Egbert is getrouwd met Emma. Hij toont geen liefde voor haar dochter, omdat zij niet van hem is. Wel schenkt hij veel aandacht aan Frank, terwijl Wanda denkt dat Frank juist niet zijn kind is. Hij is een vlak karakter.

Frank Wiericke:

Frank is een mongooltje, die ook nog eens een hersenbeschadiging heeft opgelopen tijdens de geboorte. Hij is moeilijk hanteerbaar en kan alleen gekalmeerd worden wanneer Wanda piano voor hem speelt. Hij is een vlak karakter.

Max de Leon:

De Leon is de leraar van Emma. Hij heeft een verhouding met haar en zij krijgt een kind van hem. Hij is joods, waardoor hij in de oorlog wordt opgepakt en waarschijnlijk wordt omgebracht. Hij is zeer muzikaal begaafd en geeft ook Wanda af en toe les op de piano. Hij laat al zijn muziekstukken aan haar na. Hij is een vlak karakter.

Bouw Kranenburg:

Bouw is arts in het zwakzinnigeninstituut waar Frank verblijft. Hij trouwt met Wanda, maar na haar miskraam scheiden ze. Hij hertrouwt, maar Wanda blijft altijd in zijn gedachten. Hij wil haar opzoeken in de Pyreneeën, maar tot een ontmoeting komt het niet. Hij is een vlak karakter.

Stina:

Stina is de meid van de familie Wiericke. Zij zorgt voor Wanda als haar moeder er niet is. Stiekem heeft ze een vriendje, Koos, die af en toe op bezoek komt. Zij is een vlak karakter. 

Onderlinge relaties:

Emma is de moeder van Wanda en Frank. Waarschijnlijk zijn beide kinderen niet van haar man Egbert. Wanda is in elk geval de dochter van Max de Leon.                                    Bouw Kranenburg is de ex-man van Wanda.

Geloofwaardigheid van het verhaal:

…..

Thematiek:

Het zoeken naar Het Geheim

Wanda zoekt haar hele leven lang al naar Het Grote Geheim. Er wordt haar een geheim onthuld, namelijk dat De Leon haar vader is. Dit betekent echter niet dat nu alles opgelost is. Ze blijft zoeken naar het Geheim dat alles zin moet geven.

Er zijn veel motieven die aangemerkt kunnen worden als verborgen taboe. ????Zo is er ziekte, seksualiteit en muziek. In het boek wordt ‘Het geheim van Wanda Wiericke’ genoemd. Daarmee wordt de kunst van haar pianospel bedoeld: ze brengt vorm en emotie samen.

Motto:

Geen.

Taalgebruik:

Het verhaal is realistisch geschreven. Er wordt gebruikgemaakt van subtiele beschrijvingen, in plaats van uitgebreid uitgelegde situaties.

Opdracht:

Geen.

Vertelsituatie:

Auctoriale vertelinstantie. Wanda’s levensloop wordt vanuit twee oogpunten beschreven.

Perspectief:

Hij-perspectief.

Verhaalopbouw:

De roman bestaat uit drie delen van elk tien hoofdstukken. In de delen wordt teruggekeken op periodes van ongeveer tien jaar.

Eigen mening:

….