Margriet de Moor - Eerst grijs dan wit dan blauw

Contact, Amsterdam (1991)

Titelverklaring:

De titel verwoordt een kinderlijke visie op de dood: eerst wordt alles grijs, dan wit en tot slot blauw. (Deze gedachte blijkt ook uit de passage in deel drie, waarin Magda aan de bootreis naar Canada in 1947 terugdenkt. Onderweg sterft er een baby)

De auteur:

Margriet de Moor wordt geboren als Margaretha Antoinette Neefjes. Ze komt op 21 november 1941 te Noordwijk ter wereld. Het katholieke gezin waarin ze opgroeit, telt tien kinderen. Margriet bezoekt aanvankelijk de school waar haar ouders werken, maar in de vierde klas stapt zij over naar de HBS. Na de HBS vervolgt ze haar opleiding aan het Koninklijk Conservatorium in Den Haag. Vanaf 1968 treedt ze regelmatig op als zangeres van voornamelijk twintigste-eeuws avant-garde repertoire. Aan het eind van de jaren zeventig studeert zij enige tijd klassieke talen en kunstgeschiedenis. Samen met haar man, Heppe de Moor, exploiteert Margriet een kunstenaarssalon in 's Graveland. In 1988 debuteert Margriet met de verhalenbundel Op de rug gezien, waarmee ze in 1989 wordt genomineerd voor de AKO-literatuurprijs. Met Eerst grijs dan wit dan blauw weet ze in 1992 deze prijs zelfs te winnen.

Recent werk:

De virtuoos (1993, roman), Ik droom dus (1995, verhalen), Hertog van Egypte (1996 roman)

Literaire stroming:

Moderne Nederlandse literatuur.

Genre:

Psychologische roman.

Samenvatting:

Op een ochtend in de nazomer van 1982 gaat Erik, oogarts van beroep, naar zijn werk in Leiden. Als hij langs het huis van Robert Noord en Magda Reskova komt, wordt zijn aandacht getrokken door een van de honden. Binnen treft hij Magda levenloos op bed aan. Vermoedelijk is zij neergestoken door Robert. Hij zit verdwaasd in een hoek van de kamer, met een dolk in zijn hand. Eriks gedachten gaan terug naar 1964, toen zijn jeugdvriend Robert zijn vrouw kwam voorstellen. Robert en Magda gingen in een boerderij in de Cevennen wonen. Erik en zijn vrouw Nellie hadden hen daar in 1967 en 1973 bezocht. Terug in Nederland zette Robert het metaalbedrijf van zijn vader voort. Erik waarschuwt de politie. De politie neemt Robert en Erik mee. Na het verhoor gaat Erik naar zijn werk.

Op een avond in mei 1980 constateert Robert dat Magda en de honden verdwenen zijn. Na zijn periode in Frankrijk heeft Robbert samen met Zijdervelt het metaalbedrijf tot bloei gebracht. Aan het eind van de dag gaat Robert bij Erik en Nellie langs om de honden op te halen. Hij mist Magda, hoewel hun relatie niet erg harmonieus is. Magda blijft onvindbaar. Zelfs een televisieoproep levert niets op.

 

Op een dag is Magda plotseling weer thuis. Robert is te verbaasd om haar om uitleg te vragen. Het verhaal vertelt nu hoe Magda zich (in 1980) voorneemt om een tijd van huis weg te gaan. Ze brengt de honden naar Erik en Nellie, bezoekt haar schoonzus Helene en haar schoonmoeder in Leiden en reist dan via Parijs naar de Cevennen, waar ze jarenlang met Robert gewoond heeft. Ze gaat als serveerster werken en heeft enkele korte liefdesaffaires. In september 1981 gaat ze per vliegtuig naar Gaspé, waar ze vroeger heeft gewoond en waar ze Robert heeft ontmoet. Ze bezoekt kennissen en ontmoet de astronoom Michel Toussaint. Ze denkt voortdurend aan het begin van haar relatie met Robert. Ze bezoekt het graf van haar moeder en reist tenslotte naar haar geboorteplaats in het voormalige Tsjecho-Slowakije. Een jeugdvriendin, Milena, neemt haar gastvrij op. Samen halen ze jeugdherinneringen op. Na enkele weken keert ze terug naar huis.

Op de dag van Magda's begrafenis overdenkt Nellie haar leven en de verandering die Gaby's geboorte daarin gebracht heeft. Vanaf zijn geboorte vertoonde Gaby opvallend gedrag. Therapieën mogen niet baten. De autistische Gaby is geobsedeerd door de sterrenhemel, die hij ‘s nachts met zijn telescoop bekijkt. Nellie kleedt zich aan een gaat met Erik en Gaby naar de begrafenis.

Tijd en tijdvolgorde:

Heden en verleden lopen door elkaar heen. Strikt genomen loopt de vertelde tijd van de vooravond van de moord tot de vrijdag waarop Magda begraven wordt. Het verhaal bevat echter veel flash-backs en is daarom niet chronologisch.

Plaats / ruimte:

De moord vindt plaats in een kleine badplaats aan de Nederlandse kust: waarschijnlijk Katwijk of Noordwijk. Met de ‘grote stad’ nabij wordt Leiden bedoeld. Verder speelt een deel van de roman zich af in de Cevennen, figureert Canada tweemaal en brengt Magda enige tijd door in Berlijn. De gevolgde route die Magda volgt, richting het voormalige Tsjecho-Slowakije, wordt uitgebreid beschreven.

Karakterbeschrijving en –ontwikkeling / onderlinge relaties:

Erik, Nellie en hun autistische zoon Gabriël (Gaby):

Erik is oogarts (specialist in het 'zien'). Nellie heeft een winkeltje in sieraden en porselein. Gaby verblijft overdag in een sociale werkplaats.

Robert Noort en Magda Reskova:

Magda is van Tsjechische afkomst. Haar joodse vader wordt in de oorlog vermoord. Na de oorlog woont Magda een jaar bij een familie in Berlijn, waarna ze in 1947 met haar moeder naar Canada vertrekt. Ze werkt als vertaalster en ze heeft inmiddels al enkele miskramen gehad. Ze heeft goed contact met Gaby, de zoon van Erik en Nellie. Ze is erg zwijgzaam. Robert is vroeger schilder geweest. Robert en Magda trouwen in 1963.

Geloofwaardigheid van het verhaal:

….

Thematiek:

De afstand van de ene mens tot de andere kan moeilijk of zelfs niet overbrugd worden. Woorden zullen in ieder geval niet bijdragen tot de overbrugging. Mensen vragen zich in Eerst grijs dan wit dan blauw steeds af in hoeverre zij elkaar en zichzelf kennen.

Motto:

Ich fuehle Luft von anderen Planeten.

De personages verlangen naar ‘frisse lucht’; vooral Gaby leeft ‘op een andere planeet’.

Taalgebruik:

Het taalgebruik in Eerst grijs dan wit dan blauw is begrijpelijk. Het boek is makkelijk leesbaar.

Opdracht:

Geen.

Vertelsituatie:

Ik-vertelsituatie.

Perspectief:

Het perspectief ligt in elk van de vier delen van de roman bij een ander persoon. In het laatste deel ligt het perspectief vooral bij Nellie, echter het perspectief komt in dat deel ook nog twee keer bij Gaby te liggen. Wisselend perspectief.

Verhaalsopbouw:

De roman bestaat uit vier delen, onderverdeeld in een aantal genummerde hoofdstukken.

Eigen mening:

....