Renate Dorrestein – Het hemelse gerecht

Contact, Amsterdam (1991)

Titelverklaring:

Het Hemelse Gerecht is de naam van het restaurant dat de zussen Ange en Irthe beheren. Aan de andere kant is de titel een aanduiding van hemelse gerechtigheid. Irthe ziet onweer als hemelse gerechtigheid en de dorpelingen zien zichzelf als vertegenwoordigers van hemelse gerechtigheid door het restaurant in brand te steken. Ook kan gedacht worden aan het treurspel Gijsbregt van Aemstel. Daar wordt namelijk gesproken over het hemelse gerecht dat zich over de hoofdrolspelers heeft voltrokken. Het lijkt erop, dat dit ook in dit boek het geval is.

De auteur:

Renate Dorrestein wordt in 1954 geboren in Amsterdam. Als journaliste begint ze haar loopbaan bij het weekblad Panorama. Ze schrijft romans, columns en autobiografische verslagen. Haar eerste boek is de verhalenbundel Voorleesboek voor planten in 1976, maar bekendheid krijgt ze pas met haar eerste roman  De buitenstaanders in 1983. Haar romans zijn altijd als feministisch te herkennen en thema’s als het idee dat vrouwen pas voor vol worden aangezien als ze getrouwd zijn en een kind hebben, komen regelmatig aan bod. Mannen spelen slechts bijrollen in haar romans. De dood van haar zusje is ook een belangrijk thema. Hierover schrijft ze in de autobiografische roman Het perpetuum mobile van de liefde (1988). Nadat Dorrestein de ziekte ME (chronische vermoeidheid) heeft gekregen, is ook ziekte en het sociaal isolement waarin zieke mensen zich vaak bevinden een hoofdthema in haar oeuvre.

Andere werken: Haar kop eraf! Alice als ideale heldin voor hedendaagse feministes (1988); Ontaarde moeders (1992); Verborgen gebreken (1996) en Een hart van steen (1998).

Literaire stroming:

Moderne Nederlandse literatuur.

Genre:

Psychologische roman.

Samenvatting:

De zussen Ange en Irthe exploiteren een restaurant even buiten het dorp. In vijftien jaar tijd hebben de zussen de zaak opgebouwd tot een goed lopend geheel. Sinds enkele jaren is Gilles in hun leven. Hij is officieel de echtgenoot van Ange, maar in werkelijkheid minnaar van beide vrouwen. Hier zijn ze alledrie tevreden mee. Als, zoals elke woensdag, Henri, de huisarts, komt eten, raadt hij Ange en Irthe aan, er eens tussenuit te gaan. Hij suggereert dat Gilles al plannen heeft gemaakt. De zussen weten hier niets vanaf en als Gilles een aantal dagen later vertelt dat hij weg gaat, zijn ze verbijsterd. Dan slaat de verbijstering om in kwaadheid. Hij is echter niet te weerhouden van zijn plan en terwijl hij zijn koffers pakt, smeden Ange en Irthe een plan. Ze gijzelen hem op zolder en laten hem leven op water en brood, tot hij van gedachten veranderd is. In het dorp denkt iedereen dat hij op vakantie is. 

Sinds Gilles gevangen zit, gebeuren er vreemde dingen: vers vlees is ineens bedorven, de baby van de timmerman overlijdt, de parkieten gaan dood en in het dorp breekt een griepepidemie uit. Wel ontvangt het restaurant een Michelin-ster, waardoor ‘Het Hemelse Gerecht’ in de Guide Michelin komt te staan. De zussen krijgen ruzie, omdat Irthe af en toe naar de zolder sluipt. Als reactie daarop, gooit Ange lege dozen in de afvalcontainer. Irthe zet deze normaal gesproken in haar ‘museum’ met verpakkingsmateriaal. Op een middag staat ineens Dixie, Gilles dochtertje uit zijn vorige huwelijk, voor de deur. Haar moeder is op vakantie en zij moest maar naar haar vader gaan. Ange en Irthe weten niet wat ze met haar aan moeten, maar tenslotte ontfermt Irthe zich over haar.

Na de begrafenis van de baby van de timmerman, waar de zussen samen heen gaan, maakt de moeder van het overleden kind allerlei onredelijke verwijten aan Ange. Zij trekt zich dit aan en snijdt zich tijdens de voorbereidingen voor het diner in haar hand. Hierdoor moet Irthe haar werk overnemen en zijn de schotels niet van de gebruikelijke kwaliteit. Terwijl de schotels half opgegeten terugkomen in de keuken, zit Dixie eenzaam op haar logeerkamertje, dat in de kelder is ingericht. Uit verveling gaat de met haar knuffel op onderzoek uit door het huis. Op de zolder aangekomen, schrikt ze hevig als ze hoort ademhalen. Ze vlucht weg en vergeet haar knuffel.

De volgende dag voelt Dixie zich niet lekker en Ange vreest dat ze de zomergriep heeft. Ze gaat met haar naar het dorp, naar de dokter. Ange krijgt allerlei vijandige blikken toegeworpen door de dorpelingen, die haar en haar zuster de griepepidemie kwalijk nemen. Na een onderzoek door de arts, blijkt Dixie niets te mankeren. Op weg naar huis slaat de buitenboordmotor van hun bootje af en door een dreigende onweersbui zijn ze gedwongen om aan wal te gaan. Ze schuilen in een hut, maar sluiten zichzelf in.

Op dat moment slaat de bliksem in in het ‘museum’ van Irthe en het schuurtje vliegt in brand. Wanneer de brandweer klaar is met blussen, komt de bakker. Irthe slaat echter alle bestellingen af en besluit het restaurant gesloten te laten. Dixie is ontsnapt uit de hut en waarschuwt Irthe, die met een koevoet op pad gaat om haar zuster te bevrijden. Dixie gaat naar zolder om haar knuffel op te halen. Daar doet ze een gruwelijke ontdekking en ze holt naar beneden, om vervolgens onder de tafel te kruipen. Als Henri (de huisarts) en Ange arriveren, kan Henri de verschrikkelijke stank die van de zolder komt, direct verklaren.

Irthe was intussen, met de koevoet nog in de hand, naar het dorpscafé gegaan. Daar wordt ze zeer onvriendelijk benaderd door de dorpelingen, die haar gijzelen. Ze weet door het wc-raampje te vluchten en is in de boot bij Ange en Dixie gesprongen, die op dat moment voorbij kwamen. Als ze samen zijn, zullen de dorpsbewoners hen niets kunnen doen.

Tijd en tijdvolgorde:

Het verhaal wordt verteld in chronologische volgorde.

De gebeurtenissen beginnen in maart, tijdens een periode van aanhoudende regenval. Daarna volgt gedurende 30 dagen een hittegolf. Het verhaal eindigt op de dag dat deze hittegolf afgesloten wordt met een hevige onweersbui.

Plaats /ruimte:

Het verhaal speelt zich af in het restaurant, dat even buiten het dorp ligt. Ook in het dorp spelen zich enkele gebeurtenissen af. Het dorp ligt in Nederland, aan een van de grote rivieren.

Karakterbeschrijving en –ontwikkeling:

Ange:

Ange is twee jaar ouder dan haar zus, Irthe. Ze is getrouwd met Gilles, maar deelt hem met haar zus. Samen met Irthe runt ze het restaurant ‘Het Hemelse Gerecht’.

Irthe:

Irthe ziet het leven als iets dat je zelf kunt bepalen. Ze heeft een eigen ‘museum’: een schuurtje waarin ze verpakkingsmateriaal verzamelt. Verder zijn er weinig verschillen aan te wijzen tussen de zussen. Ze komen uit een gebroken gezin: de vader was aan de drank en hij bedroog hun moeder. Ze wreekten zich in gedachten door hem op allerlei manieren te vermoorden. Op een dag vinden ze hem dood onder aan de trap.  Omdat ze in feite zonder vader en moeder opgegroeid zijn, hebben ze geleerd met elkaar samen te werken.

Beide zusters zijn ronde karakters.

Gilles:

Gilles is de man van Ange, maar hij heeft met beide zusters een verhouding. Als hij op een dag besluit om hen te verlaten, wordt hij op zolder gegijzeld. Hij is een vlak karakter.

Henri:

Henri is de oude huisarts van het dorp. Hij komt elke woensdag eten in het restaurant. Hij is een vlak karakter.

Dixie:

Dixie is de dochter van Gilles uit een vorig huwelijk. Ze is een vlak karakter

Geloofwaardigheid van het verhaal:

……

Thematiek:

Eten

In het restaurant worden heerlijke gerechten klaargemaakt, terwijl Gilles moet leven op water en brood. Als je niet eet, ga je dood.

Trouw

Het boek is opgedragen aan alle trouweloze mannen. Gilles is niet trouw binnen zijn verhouding en met hem loopt het slecht af.

Motto:

Geen.

Taalgebruik:

Eenvoudig. Er zijn veel dialogen. De emoties van de personen worden heel duidelijk beschreven.

Opdracht:

De roman heeft de opdracht ‘aan alle trouweloze mannen’.

Vertelsituatie:

Het verhaal wordt verteld door zowel een personale als een alwetende verteller. De lezer weet wat de zussen denken.

Perspectief:

Hij-perspectief, door de alwetende verteller, dat af en toe overgenomen wordt door Ange, Irthe en Dixie.

Verhaalopbouw:

De roman is opgebouwd uit drie genummerde hoofdstukken. Deze geven de hoofdfasen van het drama aan.

Eigen mening:

…..