Adriaan van Dis – Nathan Sid

Meulenhof, Amsterdam (1983)

Titelverklaring:

Nathan Sid is de hoofdpersoon in het boek. Zijn naam is bedacht door Adriaan van Dis, die zijn achternaam achterstevoren heeft gezet. De naam van de jongen vormt een vermomming in het stukje autobiografische tekst dat in de jeugdbeschrijving opduikt. Zijn achternaam versterkt voor Nathan het gevoel dat hij een buitenbeentje is. Eigenlijk heet hij ‘Punt’, de naam van zijn moeder. Zijn ouders zijn namelijk niet getrouwd en zijn vader heet ‘Sid’.

De auteur:

Adriaan van Dis wordt in 1946 geboren in Bergen, Noord Holland. Zijn vader is een blanke ex-militair uit het Koninklijk Nederlands Indisch Leger en zijn moeder is een Indische. Na zijn HBS-opleiding volgt hij in Amsterdam de MO-opleiding Nederlands. Hij behaalt zijn MO-A-akte en maakt in 1969 een grote reis ‘richting India’. Na een half jaar keert hij terug en hij blijkt niet verder te zijn gekomen dan Afghanistan. Hij voltooit zijn opleiding en richt zich op een studie Zuid-Afrikaans. Nadat hij afgestudeerd is, werkt hij van 1978 tot 1982 als chef van de zaterdagbijlage bij het NRC Handelsblad. Tot 1985 is hij ‘redacteur features’ bij deze krant. Hij debuteert met de novelle Nathan Sid in 1983, waarvoor hij in 1984 het Gouden Ezelsoor (prijs voor het best verkochte Nederlandse literaire debuut), ontvangt. Voor zijn praatprogramma Hier is…Adriaan van Dis (vanaf 1983) ontvangt hij in 1986 de Nipkowschijf. Hij is enige jaren bestuurslid van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde en wordt in 1987 redacteur van het literaire tijdschrift De Gids. Ook schrijft hij een aantal toneelstukken. In 1995 ontvangt Van Dis de Publieksprijs voor het Nederlandse boek. De thema’s die vaak in zijn boeken terugkomen, worden gekenmerkt door een zekere tweeslachtigheid. Aan de ene kant verlangen zijn personages naar harmonie, zuiverheid, volmaakte schoonheid en aan de andere kant voelen ze zich aangetrokken door de zelfkant van het leven, het groezelige, onvolmaakte.

Andere werken van Van Dis zijn: Cassablanca (1986); Zilver of het verlies van de onschuld (1988); Het beloofde land (1990); Indische duinen (1994) en Palmwijn (1996).

Literaire stroming:

Moderne Nederlandse literatuur.

Genre:

Novelle.

Het boek is gedeeltelijk autobiografisch.

Samenvatting:

Nathan Sid is in Indië verwekt, maar heeft er nooit, zoals de rest van zijn familie, gewoond. Overal in het grote huis waarin hij opgroeit, hangt een Indische sfeer en er wonen meerdere families, die allemaal uit Indië komen.

Nathan heeft veel last van puistjes en pukkels, waarvoor hij naar een gebedsgenezer gaat. Het blijkt dat hij allergisch is en dat hij daar altijd last van zal blijven houden. Hij moet zich aan een dieet houden, dat zijn lichaam moet zuiveren. Hij moet oefeningen doen om sterker te worden en als hij het niet goed doet, wordt hij geslagen door zijn vader. Als hij met zijn vader, ‘Pa Sid’, naar de bioscoop gaat, ziet hij de film ‘Gullivers reizen’. Nathan wil ook zo sterk, groot en stoer worden als Gulliver. 

Zijn vader maakt zich kwaad om de oom van Nathan, die socialist is. De socialisten willen namelijk de KNIL-salarissen inhouden en ze geven het KNIL de schuld dat Nederland Indië is kwijtgeraakt. Als blijkt dat Nathan deze oom juist heel leuk vindt, worden de regels in huis nog strenger. Als Nathan een fluit wil, om de Indische liedjes te kunnen spelen, moet hij iedere dag oefenen van zijn vader, anders krijgt hij slaag.

Nathan vindt het heerlijk om alleen met zijn moeder te zijn. Als zijn vader overlijdt aan een hartkwaal, ervaart hij dat eerder als een opluchting. Toch krijgt hij last van schuldgevoelens. Hij wordt nu geacht om het goede voorbeeld aan het gezin te geven en zijn moeder tot steun te zijn. Zijn moeder vertelt hem verhalen over het leven van zijn vader en het liefst zou hij veilig onder haar rok wegkruipen. 

Tijd en tijdvolgorde;

Het verhaal wordt chronologisch verteld. Er zijn geen flash-backs of vooruitwijzingen.

De novelle speelt zich af rond 1955.

Plaats /ruimte;

Het verhaal speelt zich af in het grote huis in Bergen, Noord-Holland, waarin Nathan opgroeit en op school.

Karakterbeschrijving en –ontwikkeling /onderlinge relaties:

Nathan Sid:

Nathan is in het verhaal ongeveer 10 jaar oud. Hij is een buitenbeentje in de ‘Indische wereld’ waarin hij leeft. Hij wordt streng opgevoed. Nathan wil graag stoer overkomen, maar hij is helemaal niet sportief. Hij heeft geen vrienden en is vaak onzeker. Nathan is een rond karakter.

Pa Sid:

De vader van Nathan is oud-militair van het Koninklijk Nederlands-Indisch Leger. Hij heeft in een Japans kamp gezeten als krijgsgevangene. Hij is getrouwd geweest en daarna is hij gaan samenwonen met de moeder van Nathan. Door zijn ervaringen is hij een streng opvoeder geworden, maar hij heeft goede bedoelingen. Pa Sid heeft de plaats ingenomen van de vader van het gezin, Van Capellen. Hij kan echter niet met Nathans moeder trouwen, omdat de broer van zijn vroegere vrouw bij de Burgelijke Stand zit en elk verzoek tot echtscheiding vernietigt.

De moeder:

De moeder van Nathan is een lieve zorgzame vrouw. Ze gelooft in alternatieve geneeswijzen, waardoor Nathan dingen moet eten die hem moeten zuiveren, maar die heel vies zijn. Ze draagt nog steeds de naam van haar eerste man.

Saskia, Jana en Ada:

Zij zijn halfzussen van Nathan. Ze hebben alle vier dezelfde moeder, maar ze hebben een hekel aan Pa Sid. Ook voor zijn halfzussen is Nathan een buitenbeentje, hij heeft immers niet in een kamp gezeten.

Nathan’s oom:

Nathan vindt zijn oom veel aardiger dan zijn vader. Zijn oom heeft heel andere opvattingen dan hij.

 

Deze figuren zijn allen vlakke karakters.

Geloofwaardigheid van het verhaal:

……

Thematiek:

Het thema van de novelle is de verwondering van Nathan over vroeger, over zijn ouders en over zichzelf.  Motieven die telkens terugkomen zijn: voedsel, minderwaardigheidsgevoelens en standsbewustzijn.

Motto:

Geen.

Taalgebruik:

Van Dis gebruikt een heldere stijl van vertellen, die af en toe onbeholpen overkomt. Daardoor is het boek prettig te lezen.

Opdracht:

Nathan Sid is opgedragen aan Lien, Pieke en Suzette

Vertelsituatie:

Het verhaal wordt verteld vanuit Nathans ‘kinderperspectief’. De schrijver mengt zich niet in het verhaal en hij verwerkt de gedichtjes als terugblikken.

Perspectief:

Hij-perspectief.

Verhaalopbouw:

Het boek bevat vijftien korte jeugdschetsen waarin gedichtjes zijn verwerkt die het proza aanvullen.

Eigen mening:

……