F. Springer – Quissama

Een relaas

Querido, Amsterdam (1985)

Titelverklaring:

Quissama speelt zich af in Angola. Het hoogtepunt van het verhaal beleven de personages in het nationale wildpark van Angola, Quissama.

De auteur:

F. Springer is het pseudoniem van Carel Jan Schneider. Hij is geboren in Batavia op

15 januari 1932). Het werk van hem bevat veel autobiografische elementen. Omdat Schneider in het dagelijks leven diplomaat is geweest (onder meer in New York, Thailand, Brussel, Iran, Frankrijk, Angola en de DDR, waar hij de laatste Nederlandse ambassadeur was), zijn de meeste personages in de verhalen van Springer ook werkzaam in het buitenland. Springer put uit eigen ervaringen en dat maakt zijn oeuvre goed leesbaar en realistisch.

Ander werk: Bericht uit Hollandia (1962), Tabee New York (1974), Bougainville (1981), Sterremeer (1990), Teheran, een zwanezang (1991) en Bandoeng-Bandung (1993).

Literaire stroming:

Moderne Nederlandse literatuur.

Genre:

Quissama kan opgevat kunnen worden als een reisverhaal (belevenissen van een zakenman in Angola), maar de psychologische aspecten zijn toch belangrijker. Het gaat om de vraag hoe iemand ingepalmd kan worden.

Samenvatting:

Charles Enders moet voor het bedrijf waarvoor hij werkt naar Angola, om daar van de regering een aantal orders voor landbouwwerktuigen los te krijgen. In Luanda, de hoofdstad van Angola, maakt hij kennis met King Velderman. Omdat Enders geen hotelkamer kan krijgen, nodigt Velderman hem uit om bij hem in te trekken. Velderman blijkt een gepassioneerd verteller over zijn internationale verleden te zijn en Enders luistert geboeid naar zijn verhalen. Vooral de verhalen over Pauline, Veldermans bijzonder knappe vrouw, trekken Enders’ aandacht. Pauline woont in Marseille. Velderman is voor Enders zo interessant dat hij zijn opdracht erbij laat inschieten.

Op een dag nodigt Velderman Enders uit om in het wildpark Quissama naar de olifanten te gaan kijken. In Quissama aangekomen, beginnen ze, in het gezelschap van de bediende van Velderman, een gids en een Belg met zijn twee vriendinnen aan een safari te voet. De olifanten laten zich niet zien en Velderman rent er vandoor. Ze besluiten hem te gaan zoeken en ze vinden hem vlakbij de rivier, op nog geen dertig meter afstand van een kudde olifanten. Velderman, vrolijk zwaaiend, heeft blijkbaar niet door dat de olifanten kwaad in de zin hebben: vier mannetjes stormen op hem af omdat ze in hem een gevaar zien. Velderman wordt door de olifanten vertrapt. Hij is nog niet dood en ze vervoeren hem zo snel mogelijk naar een ziekenhuis. Daar sterft hij. Pauline Velderman moet opgespoord worden, maar zij blijkt helemaal niet te bestaan. De foto in Veldermans huis is van een Franse actrice. Als iedereen weg is, besluit Enders snel alles op te schrijven voor er iemand binnenkomt om te beweren dat Pauline, Velderman en Enders zelf nooit bestaan hebben

Tijd en tijdvolgorde:

Het verhaal duurt enkele weken en wordt chronologisch verteld. Omdat Velderman voortdurend aan het woord is en verhalen uit het verleden vertelt, kun je zeggen dat de vertelde tijd tientallen jaren is. Maar de verhalen van Velderman behoren niet wezenlijk tot het relaas van Quissama: het relaas van Enders en Velderman.

Plaats/ruimte:

De belangrijkste plaatsen zijn Luanda, de hoofdstad van Angola en Quissama, het wildpark. Het klimaat hier is tropisch: het is er altijd warm en vochtig, min of meer zoals de verhalen van Velderman.

Karakterbeschrijving- en ontwikkeling:

Charles Enders:

Hij is een zakenman op leeftijd (ouder dan vijftig) die eigenlijk het liefst met pensioen gaat, maar vanwege zijn verkoopsuccessen in Brazilië naar Angola gestuurd wordt om deze successen daar nog eens over te doen. In Angola wordt hij helemaal door Velderman ingepalmd. Hij is een rond karakter.

King Velderman:

Velderman is ongeveer even oud als Enders. Hij heeft bijna de hele wereld rondgereisd en vele avonturen beleefd. Daarover weet hij gepassioneerd te vertellen. Eigenlijk is Velderman een patser die te koop loopt met wat hij allemaal kan en weet. Dit wordt zijn ondergang, want als hij in Quissama eindelijk olifanten gevonden heeft, is hij zo trots dat hij alle veiligheidsmaatregelen laat voor wat ze zijn. De olifanten vertrappen hem. Hij is een rond karakter.

Onderlinge relaties:

Van Berken:

Hij is werkzaam bij hetzelfde bedrijf als Enders. Het is een zelfingenomen man die op een oninteressante wijze Enders informatie over Angola verschaft.

Vicky:

Dit is de vrouw of vriendin van Enders. In het begin van zijn verblijf in Angola schrijft hij haar nog wel eens, maar later niet meer.

João:

Hij is de bediende van Velderman.

Jules:

Deze Belg staat bij Velderman niet hoog aangeschreven. Toch gaan hij en zijn vriendinnen Walda en Inge mee, op zoek naar de olifanten.

Geloofwaardigheid van het verhaal:

….

Thematiek:

Op zoek naar het geluk:

De mens is sterfelijk en wil voor hij sterft zo gelukkig mogelijk door het leven. Om dit geluk te bewerkstelligen, doet hij soms rare dingen. King Velderman reist de hele wereld rond en schept daar over op. Dit is zijn manier om te overleven, maar het zal tevens zijn ondergang worden. Charles Enders is zakenman, ook hij heeft al veel van de wereld gezien. Hij is echter niet zo’n patser als Verlderman. Toch mag hij deze heel erg graag, vooral het luisteren naar Veldermans verhalen bezorgt hem een gelukkig gevoel. Hij kan het dan ook niet verkroppen en geloven dat die verhalen uit de duim van Velderman zijn gezogen.

Motto:

Tu ne peux pas aimer une femme, un homme, sans les avoir d’abord inventés.

Romain Gary.

Je kunt niet van een vrouw of een man houden, zonder ze eerst verzonnen te hebben. Velderman houdt van Pauline, het is zijn vrouw. Maar zij blijkt helemaal niet te bestaan. Hetzelfde geldt voor de personages in Quissama: F. Springer houdt van ze, maar ze bestaan natuurlijk niet. De laatste zin van Quissama is: Steeds sneller schreef ik [Charles Enders], want alles moest worden vastgelegd voordat er iemand binnekwam om te beweren dat Pauline, King Velderman en ik zelf nooit hadden bestaan.

Taalgebruik:

Springer schrijft in gewoon Nederlands: geen ingewikkelde zinsconstructies, maar helder en duidelijk. Zijn stijl heeft een ironische ondertoon: Enders is een geslaagd zakenman, maar hij weet dat voor zichzelf goed te relativeren. Als lezer weet je dat je maar een verhaal zit te lezen. Net als de verhalen van Velderman is ook Quissama verzonnen.

Opdracht:

Geen.

Vertelsituatie:

Charles Enders is de verteller die in de ik-vorm vertelt wat hij in Angola heeft meegemaakt (ik-vertelsituatie). De gedachten van de andere personages komen we niet te weten, we krijgen alleen maar te horen wat Enders vertelt.

Perspectief:

Ik-perspectief (achterafvertellende ik).

Verhaalopbouw:

Quissama is niet in hoofdstukken onderverdeeld.

Eigen mening:

….