A. F. Th. van der Heijden Ė De Sandwich

Querido, Amsterdam (1986)

Titelverklaring:

De sandwich slaat op het voorstel dat de schrijver na een examenfeest krijgt. Hem wordt verzocht om boven op een meisje en een jongen te gaan liggen (en daarmee een soort sandwich te vormen), omdat zij het koud heeft.

De ondertitel van De sandwich luidt: Een requiem. Een requiem is een muziekstuk, gecomponeerd voor en gespeeld bij een begrafenis. Het verhaal gaat over en is opgedragen aan twee overleden vrienden van de schrijver.

De auteur:

A. F. Th. Van der Heijden wordt geboren in 1951 te Geldrop. Hij is een Nederlands schrijver die beschouwd wordt als een van de belangrijkste romanciers in het Nederlandse taalgebied. In 1978 schrijft hij zijn debuut, Een gondel in de Herengracht, onder het pseudoniem Patrizio Canaponi. Een gondel in de Herengracht (1978) bevat elegant en lyrisch getoonzette verhalen, waarvoor hij de Anton Wachterprijs krijgt. Minder weelderig van stijl en ambitieuzer van opzet is de cyclus De tandeloze tijd waarmee hij in de jaren tachtig begint. Voorlopig zijn de volgende boeken in de cyclus verschenen: De slag om de Blauwbrug (Proloog, 1983), Vallende Ouders (Deel 1, 1983), De gevarendriehoek (Deel 2, 1985), Advocaat van de hanen (Deel 4, 1990) en Weerborstels (Een intermezzo, 1992). De cyclus vormt een levendige kroniek van Nederland in de jaren 50-80. Een filosofische verkenning en een verslag van de queeste en de wedergang van de hoofdpersoon Albert Egberts, die als junk buiten schot van het maatschappelijk leven en de tijd wil blijven.

Recent werk:

De sandwich (1986; roman), Het leven uit een dag (1988; roman), Asbestemming, een requiem (1994; roman).

Literaire stroming:

Moderne Nederlandse literatuur.

Genre:

Psychologische, autobiografische roman.

Samenvatting:

AdriŽn, de hoofdpersoon, merkt de dood van zijn jeugdliefde, Karine, op na het lezen van de rouwadvertenties in de krant. Ruim twee jaar later, hoort AdriŽn dat Frank Rastering overleden is. Frank is een oude vriend van AdriŽn, waar hij vroeger veel mee optrok. Naar aanleiding van de dood van deze twee mensen, die in zijn jeugd een grote rol hebben gespeeld, gaat AdriŽn nadenken over vroeger. AdriŽn doet daarna zijn best om een herinnering te vinden waarin zowel Karine als Frank voorkomen. Hij kan zich geen gelegenheid herinneren waarbij hij, Frank en Karine samenwaren. Frank was iemand die op de meest onverwachte en ongelegen momenten kon langskomen. Hij is overleden aan een val van het balkon, na een plotselinge benauwdheid.

Nadat AdriŽn de rouwadvertentie van Karine heeft gelezen, komt hij Lucia tegen, de zus van Karine. Lucia nodigt hem uit om wat bij haar te komen drinken. Hierdoor herinnert AdriŽn zich hoe hij in contact is gekomen met Karine. Hoewel Lucia hem mee uit vroeg, wordt hij verliefd op Karine. Ze kussen, maar AdriŽn ziet in de ogen van Karine dat ze niet van hem is. Als AdriŽn later in Nijmegen studeert, komt hij Karine nog een keer tegen. Hij mag bij haar blijven slapen, maar de ongesteldheid van Karine voorkomt dat er verder iets gebeurt.

Tijdens zijn bezoek bij Lucia, hoort hij dat Karine ook door zelfmoord om het leven gekomen is. Tijdens AdriŽns bezoek, komen de ouders van Karine ook langs. Hierdoor onstaat een zeer ongemakkelijke situatie. AdriŽn kan op dat moment de aanwezigheid van Karine bijna voelen.

AdriŽn kon zich als kind al hele situaties herinneren aan de hand van ťťn woord. Door deze eigenschap is hij zich er nauwelijks van bewust dat je gebeurtenissen ook kan verdringen. Dat is hem wel overkomen met de herinnering aan het samenzijn van Frank en Karine. Deze komt pas weer bovendrijven als AdriŽn denkt dat hij een of andere, dodelijke ziekte opgelopen heeft. De herinnering begint op een examenfeest. Frank gaat op de stoep liggen, waarna Karine vraagt of ze op hem mag komen liggen: ze heeft het koud. Frank stemt in, waarna Karine aan AdriŽn vraagt of hij op haar komt liggen, om zo de sandwich af te maken. AdriŽn weigert. Een dergelijke sandwich is zijn intiemste droom.

Na dit voorval zit hij samen met Karine in een donkere schuur. Ondanks dat er niets gebeurt, vraagt Karine aan AdriŽn of hij het stil wil houden. De zomer daarna gaat AdriŽn met Henk op vakantie. Henk veroorzaakt bijna een ongeluk, waarbij AdriŽn de longen uit zijn lijf schreeuwt. AdriŽn kan zich hier niets van herinneren.

Tijd en tijdvolgorde:

Chronologisch gezien is De sandwich een vlechtwerk, waarin heden en verleden, beschouwingen en herinneringen door elkaar lopen. Het verhaal begint in februari 1979, als de schrijver de rouwadvertentie van Karine leest. Het verhaal eindigt in november 1982.

Plaats / ruimte:

Het verhaal wordt in Amsterdam verteld. In het verhaal, de herinneringen die de schrijver ophaalt, spelen Nijmegen en Eindhoven een rol.

Karakterbeschrijving en -ontwikkeling:

AdriŽn:

AdriŽn is een personificatie van de schrijver zelf. In het verhaal wil hij al zijn herinneringen ordenen en verklaren waarom bepaalde dingen gebeurd zijn.

Frank:

Frank is een jeugdvriend van AdriŽn. In zijn jeugd was hij altijd nadrukkelijk aanwezig en kon op de meest onverwachte momenten opduiken. Frank gebruikt drugs.

Karine:

Karine is een jeugdvriendin van AdriŽn, hij heeft een poosje verkering met haar gehad toen hij 15 was. Ze leed aan anorexia en heeft haar hele leven geestelijke problemen gehad.

Onderlinge relaties:

Enkele andere personen zijn: Peter Roodakkers, een vriend van AdriŽn, Quiesje een vriendin van AdriŽn, Gertrude een gehandicapt meisje, Lucia de zus van Karine en als laatste Rudy.

Geloofwaardigheid van het verhaal:

Ö.

Thematiek:

Het eerste thema is dat van de intimiteit. Het komt vooral tot uiting in de relatie tussen AdriŽn en Karine. Het tweede thema is dat van de aanwezigheid. Hierbij speelt een derde persoon, Frank, een belangrijke rol.

Motto:

Geen.

Taalgebruik:

Het boek is niet moeilijk te lezen.

Opdracht:

Het boek is opgedragen aan de nagedachtenis van M.A. (Ü1979) en F.v.H. (Ü1981)

Vertelsituatie:

Auctoriale vertelinstantie.

Perspectief:

Het perspectief ligt bij AdriŽn. Hij vertelt het verhaal en zijn gedachten. Hij-perspectief.

Verhaalopbouw:

Het verhaal is opgebouwd uit drie lange episoden: De zwakste schakel, De kinderbruiloft en Kiliboe, kiliboe. De episoden zijn op zich weer onderverdeeld in hoofdstukken.

Eigen mening:

Ö.